ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΙΛΗ*
Κυρία και κύριοι συνάδελφοι,
Σε σχέση με την συχνά παρατηρούμενη και δυστυχώς εντεινόμενη το τελευταίο διάστημα σε αδικαιολόγητο βαθμό, υπέρμετρη δε, αστυνομική βία, ζήτημα που απασχολεί πολύ συχνά την επικαιρότητα, ορθότατα η Επιτροπή μας πρέπει να λάβει θέση και μου ανατέθηκε από τον κ. Πρόεδρο αυτής η σύνταξη μιας συνοπτικά σχετικά εισήγησης.
Το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ ορίζει ότι «Ουδείς επιτρέπεται να υποβληθεί σε βασάνους ούτε σε ποινές ή μεταχείριση απάνθρωπες ή εξευτελιστικές».
Το άρθρο 2 παρ. 1 του Συντάγματος ορίζει ότι ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας.
Το άρθρο 11 παρ. 1 του Συντάγματος αναγνωρίζει ότι οι Έλληνες έχουν το δικαίωμα να συνέρχονται ήσυχα και χωρίς όπλα (καταλαμβάνον και τους αλλοδαπούς, βάσει του άρθρου 11 της εχούσης υπερνομοθετική ισχύ ΕΣΔΑ).
Το άρθρο 7 παρ. 2 του Συντάγματος ορίζει ότι τα βασανιστήρια, οποιαδήποτε σωματική κάκωση, βλάβη υγείας, ή άσκηση ψυχολογικής βίας, καθώς και κάθε άλλη προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, απαγορεύονται και τιμωρούνται, όπως νόμος ορίζει.
Σε εκτέλεση της διάταξης αυτής, προβλέπεται στο άρθρο 137 Α’ Ποινικού Κώδικα η τιμωρία των βασανιστηρίων κυρίως σε βαθμό κακουργήματος και σε όλως ελαφρές περιπτώσεις σε βαθμό πλημμελήματος.
Σημειωτέον ότι η παράγραφος 3 του άρθρου αυτού προβλέπει κάθειρξη τουλάχιστον 10 ετών για δράστες πράξεων που τελούνται με μέσα ή τρόπους συστηματικού βασανισμού, όπως είναι τα κλομπς.
Τέλος, το άρθρο 25 παρ. 3 του Συντάγματος απαγορεύει την καταχρηστική άσκηση δικαιώματος.
Όπως έχει ερμηνευτεί το παραπάνω άρθρο 3 της ΕΣΔΑ, όταν η ένταση της κακοποίησης είναι τέτοια ώστε να φτάνει στα όρια του βασανιστηρίου, τότε η μεταχείριση χαρακτηρίζεται ως απάνθρωπη ή εξευτελιστική.
Η περίπτωση αυτή συντρέχει όταν «η οδύνη του θύματος θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να υπερβαίνει εκείνη που αναπόφευκτα ενέχει μια δεδομένη μορφή μεταχείρισης ή νόμιμης τιμωρίας».
Επιπλέον, συναφείς διατάξεις προσβολής της ανθρώπινης αξιοπρέπειας περιέχει και το άρθρο 7 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα και το άρθρο 4 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην ερμηνεία του άρθρου 3 από το Ε.Δ.Α. γίνεται δεκτό ότι η χρήση βίας πρέπει να είναι απολύτως απαραίτητη και όχι υπερβολική.
Έτσι, «σε υποθέσεις όπου οι προσφεύγοντες δέχθηκαν άγρια χτυπήματα από τις αστυνομικές αρχές, τα οποία δεν ήταν απαραίτητα για να πραγματοποιηθεί η σύλληψή τους, το Δικαστήριο κατέληξε σε παραβίαση του άρθρου 3 για βασανιστήρια ή απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση» (Σισιλιάνος ΕΣΔΑ Ερμηνεία κατ’ άρθρο, με πληθώρα σχετικών αποφάσεων του Ε.Δ.Δ.Α.).
Επομένως, η παραβίαση της κείμενης νομοθεσίας συντρέχει όταν η χρήση βίας δεν είναι απολύτως απαραίτητη και πάντως όταν είναι υπερβολική (βλ. ενδεικτικά Σπυρόπουλος κλπ. Το Σύνταγμα, κατ’ άρθρο ερμηνεία, σελ. 32 και 176).
Στη χώρα μας διαχρονικά από την μεταπολίτευση υπάρχουν αρκετά περιστατικά υπερβολικής χρήσης αστυνομικής βίας, εντεινόμενα το τελευταίο χρονικό διάστημα.
Σχεδόν πάντοτε οι υπαίτιοι δεν υφίστανται πειθαρχικές κυρώσεις γιατί οι διενεργούμενες ΕΔΕ οδηγούν από λόγους κακώς νοούμενης συναδελφικής αλληλεγγύης, αλλά και γενικότερου πολιτικού κλίματος, σε απαλλαγή των υπαιτίων αστυνομικών οργάνων, όπως επίσης δεν λαμβάνουν χώρα οι δέουσες κατ’ αποτέλεσμα ποινικές διαδικασίες.
Ενόψει των περιστατικών εντεινόμενης αστυνομικής βίας που δεν δικαιολογείται, προ έτους προβλέφθηκε νομοθετικά ο αυτοτελής ρόλος του Συνηγόρου του Πολίτη στην εξέταση των περιστατικών αυτών, συνεστήθη δε και σχετική Επιτροπή για εξέταση της αδικαιολόγητης αστυνομικής βίας υπό την προεδρία του καθηγητή και μέλους της Επιτροπής μας κ. Ν. Αλιβιζάτου, η οποία συνέταξε και σχετικό πόρισμα.
Όμως, ούτε αφέθηκε να ενεργοποιηθεί ο Συνήγορος του Πολίτη ούτε λήφθησαν υπόψη οι διαπιστώσεις της Επιτροπής Αλιβιζάτου και δόθηκε η εντύπωση ότι προβλέφθηκε η λειτουργία τους για επικοινωνιακούς και μόνο λόγους.
Θα πρέπει λοιπόν η Επιτροπή μας:
α) Να εκφράσει την ανησυχία της και την αντίθεσή της στα περιστατικά μη δικαιολογούμενης αστυνομικής βίας που παρατηρούνται.
β) Να ζητηθεί από την Πολιτεία να αφήσει τον Συνήγορο του Πολίτη να πράξει ανεμπόδιστα το έργο του με την παροχή των αιτουμένων από αυτό κάθε φορά στοιχείων, καθώς και της οργάνωσής του όπου απαιτείται.
γ) Να υλοποιηθούν άμεσα οι απόψεις της Επιτροπής Αλιβιζάτου και να της δοθεί η δυνατότητα ενεργότερης παρέμβασής της.
δ) Να υπάρξει αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου ως προς την διενέργεια ΕΔΕ και την συγκρότηση πειθαρχικών συμβουλίων, ώστε να μετέχουν σε αυτά κατά πλειοψηφία τουλάχιστον δικαστικοί και εισαγγελικοί λειτουργοί.
ε) Να εφαρμοστεί η σχετική νομοθεσία που προβλέπει την ανά πενταετία εξέταση των αστυνομικών υπαλλήλων με ψυχοτεχνικά τεστ.
στ) Να συγκροτηθεί και να λειτουργεί κρατικό δίκτυο από κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχιάτρους συμπαράστασης σε συμπολίτες μας θύματα ανεπίτρεπτης αστυνομικής βίας.
ζ) Να ενισχυθούν από το Κράτος μη κυβερνητικές οργανώσεις με τις αμέσως παραπάνω δραστηριότητες.
η) Να υφίσταται συνεχής επιμόρφωση των αστυνομικών υπαλλήλων ως προς τα δικαιώματα των πολιτών και τα επιτρεπτά όρια επεμβάσεων των αστυνομικών αρχών.
*Ο Δημήτρης Φίλης είναι δικηγόρος, μέλος της Επιτροπής Συνταγματικών Δικαιωμάτων και Ατομικών Ελευθεριών του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών και επικεφαλής της κίνησης πολιτών «Κοινωνία Τώρα».
Το παρόν αποτελεί σημερινή εισήγησή του στην παραπάνω Επιτροπή για λήψη άμεσα αποφάσεως.
ΠΗΓΗ: www.militaire.gr
