InvestEU: Όταν μια ελληνική πρόταση βοήθησε να διαμορφωθεί το μεγαλύτερο επενδυτικό εργαλείο της Ευρώπης
Η εισήγηση του Κώστα Αγοραστού για το InvestEU που έδωσε φωνή στις Περιφέρειες και άνοιξε νέους δρόμους για την ανάπτυξη
Υπάρχουν ευρωπαϊκές αποφάσεις που μένουν στα πρακτικά των συνεδριάσεων. Και υπάρχουν αποφάσεις που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο επενδύει μια ολόκληρη ήπειρος.
Το InvestEU ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Πρόκειται για το μεγαλύτερο επενδυτικό εργαλείο που δημιούργησε η Ευρωπαϊκή Ένωση για την περίοδο 2021-2027, με στόχο να κινητοποιήσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις. Ένα πρόγραμμα που δεν σχεδιάστηκε για να μείνει στα χαρτιά των Βρυξελλών, αλλά για να φτάσει στην πραγματική οικονομία: στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στα πανεπιστήμια, στα νοσοκομεία, στις κοινωνικές δομές, στην καινοτομία, στην πράσινη ανάπτυξη και στις θέσεις εργασίας.
Λίγοι γνωρίζουν ότι στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής προσέγγισης για το InvestEU υπήρξε και ελληνική συμβολή.
Το 2018, ο τότε Πρόεδρος της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας και Περιφερειάρχης Θεσσαλίας, Κώστας Αγοραστός, ορίστηκε εισηγητής (Rapporteur) της Επιτροπής των Περιφερειών για το νέο πρόγραμμα. Η γνωμοδότησή του εγκρίθηκε με ευρύτατη πλειοψηφία από την Ολομέλεια του ευρωπαϊκού θεσμού, αποτελώντας την επίσημη θέση των ευρωπαϊκών Περιφερειών απέναντι στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Δεν επρόκειτο για μια τυπική διαδικασία.
Ο εισηγητής διαμορφώνει το κείμενο, συνθέτει τις προτάσεις των Περιφερειών από όλη την Ευρώπη, διαπραγματεύεται τροπολογίες και παρουσιάζει την τελική θέση του θεσμού. Είναι ένας ρόλος με ουσιαστική πολιτική βαρύτητα, ιδιαίτερα όταν αφορά ένα πρόγραμμα που επηρεάζει το σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Ένα πρόγραμμα που δεν αφορά μόνο τις επιχειρήσεις
Η μεγαλύτερη επιτυχία του InvestEU είναι ότι άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται η Ευρώπη τις επενδύσεις.
Δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση μεγάλων έργων.
Στηρίζει τον νέο επιστήμονα που θέλει να μετατρέψει μια ιδέα σε επιχείρηση.
Δίνει πρόσβαση σε χρηματοδότηση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Χρηματοδοτεί έργα για την προστασία του περιβάλλοντος, την πράσινη μετάβαση και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Ενισχύει την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία.
Και, για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα, ανοίγει τον δρόμο για σημαντικές επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές: νοσοκομεία, σχολεία, κοινωνική πρόνοια, υπηρεσίες για τα άτομα με αναπηρία και δομές που βελτιώνουν την καθημερινότητα των πολιτών.
Με άλλα λόγια, το InvestEU δεν αφορά μόνο την ανάπτυξη. Αφορά την ποιότητα ζωής.
Οι προτάσεις που ξεχώρισαν
Η ελληνική εισήγηση έδωσε ιδιαίτερη έμφαση σε τέσσερα σημεία.
Πρώτον, οι επενδύσεις δεν έπρεπε να συγκεντρώνονται μόνο στις ισχυρές οικονομικά περιοχές, αλλά να κατευθύνονται κατά προτεραιότητα στις περιφέρειες που είχαν μείνει πίσω και αντιμετώπιζαν χρόνια έλλειψη επενδύσεων.
Δεύτερον, οι Περιφέρειες έπρεπε να έχουν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό και την εφαρμογή του προγράμματος, καθώς γνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Τρίτον, το πρόγραμμα έπρεπε να λειτουργεί με λιγότερη γραφειοκρατία και μεγαλύτερη ταχύτητα, χωρίς όμως να θυσιάζεται η διαφάνεια και η ποιότητα των αποφάσεων.
Και τέταρτον, οι κοινωνικές επενδύσεις έπρεπε να αποτελέσουν ισότιμο πυλώνα της ευρωπαϊκής αναπτυξιακής πολιτικής και όχι μια δευτερεύουσα προτεραιότητα.
Σήμερα όλα αυτά μοιάζουν αυτονόητα.
Το 2018 όμως αποτελούσαν μια διαφορετική αντίληψη για το πώς πρέπει να λειτουργεί η Ευρώπη.
Γιατί αφορά την Ελλάδα
Η χώρα μας βγήκε από μια δεκαετή οικονομική κρίση με τεράστιο επενδυτικό έλλειμμα.
Η προσέλκυση νέων επενδύσεων ήταν απαραίτητη όχι μόνο για την ανάπτυξη, αλλά και για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, τη στήριξη των επιχειρήσεων και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών.
Το InvestEU σχεδιάστηκε ακριβώς για να καλύψει αυτό το κενό.
Να αξιοποιήσει τα χρήματα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού ως εγγύηση, ώστε να κινητοποιηθούν πολλαπλάσια ιδιωτικά και δημόσια κεφάλαια.
Η αρχική φιλοδοξία του προγράμματος ήταν να κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους περίπου 650 δισεκατομμυρίων ευρώ. Στην τελική του μορφή, με κοινοτική εγγύηση 26,2 δισεκατομμυρίων ευρώ, εκτιμάται ότι θα ενεργοποιήσει περισσότερα από 372 δισεκατομμύρια ευρώ επενδύσεων σε όλη την Ευρώπη.
Αυτό είναι το πραγματικό του μέγεθος.
Και αυτό εξηγεί γιατί θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα χρηματοδοτικά εργαλεία που δημιούργησε ποτέ η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η γέφυρα προς τη νέα Ευρώπη
Λίγα χρόνια αργότερα, όταν η πανδημία ανέτρεψε τα πάντα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιούργησε το μεγαλύτερο σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης στην ιστορία της.
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας δεν εμφανίστηκε από το πουθενά.
Βασίστηκε στην εμπειρία που είχε αποκτήσει η Ευρώπη από εργαλεία όπως το InvestEU: στη λογική της μόχλευσης επενδύσεων, των ευρωπαϊκών εγγυήσεων, της πράσινης μετάβασης, της ψηφιακής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής.
Με αυτή την έννοια, το InvestEU δεν ήταν απλώς ένα ακόμη πρόγραμμα.
Ήταν ο προάγγελος μιας νέας ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής.
Όταν η Ελλάδα συμμετέχει, η Ευρώπη ακούει
Συχνά στην Ελλάδα πιστεύουμε ότι οι μεγάλες αποφάσεις λαμβάνονται αποκλειστικά στις Βρυξέλλες και ότι οι ελληνικές παρεμβάσεις έχουν περιορισμένη επιρροή.
Η ιστορία του InvestEU αποδεικνύει ότι αυτό δεν είναι πάντα αλήθεια.
Όταν υπάρχουν τεκμηριωμένες προτάσεις, ουσιαστική συμμετοχή και ενεργός παρουσία στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, η Ελλάδα μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση πολιτικών που επηρεάζουν εκατομμύρια πολίτες.
Το InvestEU δεν είναι μόνο μια ευρωπαϊκή επιτυχία.
Είναι και μια υπενθύμιση ότι η χώρα μας μπορεί να βρίσκεται εκεί όπου σχεδιάζεται το μέλλον της Ευρώπης. Όχι ως θεατής, αλλά ως συνδιαμορφωτής.
