Όταν τα Συστήματα Σιγούν: Τα Κοινά Τρωτά Σημεία στις Σιδηροδρομικές Τραγωδίες σε Τέμπη και Τολέδο

Δύο μόλις εικοσιτετράωρα μετά το πολύνεκρο δυστύχημα στην περιοχή Ούρδα του Τολέδο, οι πραγματογνώμονες στην Ισπανία προσπαθούν να συνθέσουν το παζλ μιας αλληλουχίας γεγονότων που ξεκίνησε από μια απλή τεχνική βλάβη και κατέληξε σε εκατόμβη. Την ίδια στιγμή, η είδηση αυτή προκαλεί έντονους συνειρμούς στην Ελλάδα, φέρνοντας ξανά στην επιφάνεια τα διδάγματα και τις εκκρεμότητες της τραγωδίας των Τεμπών.

Δύο Συγκρούσεις, Διαφορετική Δυναμική

Αν και το τελικό αποτέλεσμα και στις δύο περιπτώσεις ήταν η παρουσία δύο συρμών στην ίδια γραμμή, ο τρόπος με τον οποίο συνέβησαν τα δυστυχήματα διαφέρει ουσιαστικά:

• Στον άξονα Μαδρίτης – Σεβίλλης (Ισπανία): Πρόκειται για σύγκρουση εκ των όπισθεν με 74 θύματα. Επιβατική αμαξοστοιχία της κρατικής Renfe AVE έπεσε πάνω στο πίσω μέρος ακινητοποιημένου τρένου της ιδιωτικής εταιρείας Iryo (η οποία δραστηριοποιείται από το 2022).

• Στα Τέμπη (Ελλάδα): Η σύγκρουση της 28ης Φεβρουαρίου 2023 ήταν μετωπική, καθώς επιβατικό και εμπορικό τρένο της Hellenic Train κινούνταν σε αντίθετες κατευθύνσεις στην ίδια γραμμή, αφήνοντας πίσω 57 νεκρούς.

Τα κρίσιμα ερωτήματα που προκύπτουν είναι διακριτά: Στο Τολέδο ερευνάται γιατί επιτράπηκε στο AVE να πλησιάσει το προπορευόμενο ακινητοποιημένο Iryo, ενώ στα Τέμπη η έρευνα εστίασε στο πώς η επιβατική αμαξοστοιχία βρέθηκε στη γραμμή καθόδου χωρίς να γίνει αντιληπτή η αντίθετη πορεία του εμπορικού συρμού.

Τεχνολογία Ασφαλείας και Διαχείριση Κρίσεων

Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ των δύο συμβάντων έγκειται στην κατάσταση των υποδομών τη στιγμή του ατυχήματος.

Στην Ισπανία, η μηχανοδηγός του ακινητοποιημένου Iryo ενημέρωνε συνεχώς το κέντρο ελέγχου ότι αδυνατούσε να επανεκκινήσει τη μηχανή. Το κεντρικό ερώτημα είναι πώς, ενώ υπήρχε αυτή η πληροφόρηση, δόθηκε άδεια κίνησης στο AVE. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι η ύπαρξη εξελιγμένων συστημάτων (όπως το γερμανικό LZB που επιβλέπει συνεχώς την ταχύτητα και τα φρένα) δεν αρκεί, αν οι εφεδρικές διαδικασίες κατά την απώλειά τους αποτύχουν.

Τα 17 Λεπτά Αδράνειας και η Διαχείριση των Στοιχείων

Σε αμφότερες τις περιπτώσεις υπήρξε ένα κρίσιμο χρονικό παράθυρο όπου ο κίνδυνος θα μπορούσε να είχε αποτραπεί:

• Το ισπανικό AVE κινούνταν για 17 λεπτά (25 χιλιόμετρα) μετά την εντολή επανεκκίνησης πριν προσκρούσει.

• Το ελληνικό επιβατικό τρένο διάνυσε τη διαδρομή από τη Λάρισα ως το σημείο σύγκρουσης σε περίπου 13 λεπτά (23:05 έως 23:18).

Παράλληλα, έντονη κριτική ασκήθηκε και στις δύο χώρες για τη διαρροή επιλεκτικών ηχητικών αποσπασμάτων μεταξύ σταθμαρχών και μηχανοδηγών πριν την ολοκλήρωση των ερευνών, με το ισπανικό συνδικάτο μηχανοδηγών να καταγγέλλει πρόωρη απόδοση ευθυνών.

Ωστόσο, παρατηρείται μια ουσιαστική διαφοροποίηση στη διαχείριση του χώρου: Οι δικαστικές αρχές στην Ισπανία απέκλεισαν αμέσως την περιοχή στο Τολέδο για τη διασφάλιση των αποδεικτικών στοιχείων, σε αντίθεση με τις παρεμβάσεις και την αλλοίωση του πεδίου που σημειώθηκαν στα Τέμπη και αποτελούν πλέον αντικείμενο δικαστικής διερεύνησης.

Γιατί δεν υπήρξε Πυρόσφαιρα στο Τολέδο;

Σε αντίθεση με την ελληνική τραγωδία, στην Ισπανία δεν εκδηλώθηκε ανεφλεκτή πυρόσφαιρα. Αν και η πρώτη ανάγνωση αποδίδει τη διαφορά στο είδος της σύγκρουσης (νωτιαία στο Τολέδο έναντι μετωπικής των ηλεκτραμαξών στα Τέμπη), οι τεχνικοί εμπειρογνώμονες τονίζουν ότι απαιτείται βαθύτερη εξέταση του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού. Υπενθυμίζεται ότι για τα Τέμπη, η πραγματογνωμοσύνη του καθηγητή Δ. Καρώνη εστιάζει στην πιθανότητα δημιουργίας ηλεκτρικού τόξου υψηλής έντασης ως αιτία της ανάφλεξης.

Το Περιστατικό στον Κορινό: Το Ελληνικό «Σήμα Κινδύνου»

Η υπόθεση του Τολέδο φέρνει στην επιφάνεια ένα σχεδόν πανομοιότυπο συμβάν που αποτράπηκε την τελευταία στιγμή στην Ελλάδα στις 25 Νοεμβρίου 2024.

Στον Κορινό Πιερίας, η προαστιακή αμαξοστοιχία 2591 ακινητοποιήθηκε λόγω βλάβης. Πίσω της ακολουθούσε το Intercity 57. Παρά την παρουσία του σταματημένου τρένου, ο φωτοσηματοδότης παρέμενε «πράσινος». Η σύγκρουση αποφεύχθηκε αποκλειστικά επειδή οι μηχανοδηγοί επικοινώνησαν μεταξύ τους μέσω των προσωπικών τους κινητών τηλεφώνων, επιτρέποντας στο Intercity να ακινητοποιηθεί 1,5 χιλιόμετρο πριν από το προπορευόμενο τρένο.

Παρά τις καταγγελίες της Πανελλήνιας Ένωσης Προσωπικού Έλξης (ΠΕΠΕΡ) για την εσφαλμένη ένδειξη σηματοδότησης και τις διαβεβαιώσεις του ΟΣΕ ότι τα συστήματα τηλεδιοίκησης στην περιοχή λειτουργούσαν κανονικά και ήταν πιστοποιημένα από τον Αύγουστο του 2023, το τελικό πόρισμα για το συμβάν στον Κορινό παραμένει μέχρι σήμερα εκκρεμές.